Қоғамда заң талаптары мүлтіксіз орындалып, әрбір азамат өз құқығының қорғалатынына сенімді болғанда ғана әділеттілік қағидаты орнығады.
Ал біреуді қорқытып, ақша талап ету, кәсіпкердің жұмысына заңсыз кедергі келтіру немесе мемлекеттік өкілеттікті жеке мүддеге пайдалану секілді әрекеттер заң үстемдігіне нұқсан келтіреді. Сондықтан құқық бұзушылықтың қай түріне де көз жұма қарамай, оған «нөлдік төзімділік» таныту – қауіпсіз әрі әділетті қоғам қалыптастырудың маңызды тетігі.
Шымкентте азаматтардың құқықтарын қорғау, қылмыстық әрекеттердің жолын кесу және заң талаптарын бұзғандарды жауапкершілікке тарту бағытында тиісті жұмыстар жүргізіліп келеді. Соның бір мысалы – қала тұрғынынан 10 миллион теңге бопсалаған екі азаматқа қатысты қылмыстық істің сотта қаралып, олардың бес жылға бас бостандығынан айырылуы.
Құқық қорғау органдарына жүгінген тұрғынның арызы негізінде полиция қызметкерлері одан қорқыту арқылы ақша талап еткен азаматтарды анықтап, қолға түсірді. Тергеу барысында күдіктілердің бірінің үйінен қаруға ұқсас екі зат пен төрт патрон тәркіленген. Бұл жайт істің мән-жайын жан-жақты тексеріп, азаматтардың қауіпсіздігіне қатер төндіретін әрекеттерге құқықтық баға берудің маңызын көрсетеді. Жүргізілген тергеу әрекеттерінің нәтижесінде бопсалау арқылы алынған «Mercedes-Benz» автокөлігі мен 300 мың теңге заңды иесіне қайтарылды. Сот кінәлі деп таныған екі азаматқа бес жыл бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
Бопсалау – азаматтың мүлкіне ғана емес, оның еркіндігі мен қауіпсіздігіне де қол сұғатын қылмыс. Қорқыту арқылы ақша немесе өзге де мүлік талап етуге ешқандай жағдайда жол берілмеуі керек. Мұндай әрекеттерге дер кезінде құқықтық баға беру, жәбірленушілердің арыздарын мұқият қарау және келтірілген залалды өтеу заң үстемдігін қамтамасыз етудің негізгі шарттарының қатарына жатады. Әділеттілік мәселесі тек қылмыстық құқық бұзушылықтармен күрес аясында ғана көрініс таппайды. Заң талаптарын сақтауға міндетті мемлекеттік органдардың өздері де азаматтар мен кәсіпкерлердің құқықтарын бұзбауы тиіс. Мемлекеттік қызметкердің шешімі заңға сай болуы, ал кәсіпкердің жұмысына араласу тек заңда көзделген негіздер мен тәртіпке сәйкес жүзеге асуы қажет.
Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент қаласының прокуратурасы Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитетімен бірлесіп анықтаған заңсыздықтың да маңызы зор. Прокурорлық қадағалау барысында мемлекеттік кірістер органдарының инвестор – «White Fellow-Deer» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы әкімшілік актінің күшін уақтында жоймағаны белгілі болды. Компания корпоративтік табыс салығы бойынша қосымша салық есептілігін тапсырып, тиісті хабарлама талаптарын орындаған. Осылайша, шоттар бойынша шығыс операцияларын тоқтатуға негіз болған себептер жойылған. Алайда заңда белгіленген мерзім сақталмаған.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 86-бабының 7-тармағына сәйкес, мұндай жағдайда салық органы әкімшілік актінің күшін негіз болған себептер жойылған күннен кейінгі бір жұмыс күнінен кешіктірмей жоюға міндетті. Соған қарамастан, Шымкент қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті инвестордың банк шоттарындағы шығыс операцияларын қайта қалпына келтірудің орнына, шектеуді тек төрт айдан кейін алып тастаған.
Кәсіпкер үшін мұндай кідірістің салдары елеулі болуы мүмкін. Банк шотындағы қаражатты еркін пайдалана алмау есеп айырысуды қиындатып, серіктестер алдындағы міндеттемелерді орындауға, жалақы төлеуге және шаруашылық қызметті жүргізуге кедергі келтіреді. Сондықтан мемлекеттік органның заңда көрсетілген мерзімді сақтауы – жай ғана рәсімдік талап емес, кәсіпкерлік құқықтарды қорғаудың маңызды кепілі.
Аталған дерек бойынша кінәлі лауазымды тұлға Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 173-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа тартылып, оған 216 250 теңге айыппұл салынды. Бұдан бөлек, инвесторлардың банк шоттарына қойылған шектеулерді уақытында алып тастамаған тағы үш салық органының қызметкері де әкімшілік жауаптылыққа тартылған. Бұл жағдайлар заңдылықтың баршаға бірдей ортақ екенін аңғартады. Азаматты қорқытып ақша талап еткен адам да, кәсіпкердің заңды қызметіне негізсіз кедергі келтірген лауазымды тұлға да өз әрекеті үшін жауап беруі керек. Құқық бұзушылыққа «нөлдік төзімділік» таныту дегеніміз – заңсыздықтың сипатына немесе оны жасаған адамның қызметтік дәрежесіне қарамастан, әрбір дерекке әділ әрі заңды баға беру.
Шымкентте прокуратураның инвесторлар мен кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау бағытындағы жұмысы жалғасып келеді. Қадағалау органының мәліметінше, кәсіпкерлік қызметке заңсыз әкімшілік араласу фактілерінің жолын кесу және мұндай кедергілердің алдын алу шаралары алдағы уақытта да жүргізіледі.
Заңның үстемдігі тек қабылданған шешімдермен немесе салынған айыппұлдармен өлшенбейді. Оның басты көрсеткіші – тұрғындардың қауіпсіздігі, кәсіпкерлердің құқықтарының қорғалуы және мемлекеттік органдардың заң талаптарын бұлжытпай орындауы. Әрбір құқық бұзушылыққа дер кезінде тосқауыл қойылып, кінәлілер жауапқа тартылғанда ғана қоғамда әділеттілікке деген сенім нығаяды.
